IMG 3465Jan van den Broek in de Kleihorn

Op 9 april 2015 hield dr. Jan van den Broek, oud-gemeentearchivaris van Groningen, een lezing in buurtcentrum de Kleihorn over ‘Beijum, wijk op de grens’. Hij behandelde daarin de geschiedenis van de landontginning van Innersdijk, het door Wolddijk en Zuidwending bedijkte gebied waarin o.a. Beijum, Zuidwolde en Bedum liggen. Hij ging ook in op de geografische en bestuurlijke indeling en op de waterstaatkundige ontwikkeling. Zo behandelde hij in detail in op de Beijumer Zuidwending, die nu als een modern kanaal van west naar oost dwars door de wijk loopt, maar die in de Middeleeuwen een onderdeel was van de oude grens tussen het noordelijkste puntje van Drenthe en Friesland en tussen de bisdommen Utrecht en Münster. 

Jan van den Broek heeft zijn lezing, de eerste in een reeks die wordt georganiseerd door de Historische Werkgroep Beijum, uitgewerkt tot een artikel op de site van RHC Groninger Archieven. Daar kunt u de volledige tekst van dat artikel met de titel 'Beijum - van grensgeval tot bloemkoolwijk' als PDF downloaden. 

 

Op stap voor ‘Mijn Streek’

Zaterdag 15 oktober 2016 publiceerde het Dagblad van het Noorden een aflevering van ‘Mijn Streek’ van journalist Paul Straatsma over een wandeltocht in en om Beijum. Samen met de Historische Werkgroep Beijum verkende hij daarvoor de route. Hieronder een kleine greep uit de plekken van die rondleiding.

Wie goed kijkt kan nog veel herkennen van het oude landschap van Beijum dat vanaf 1978 werd volgebouwd.

Elba NHB 4026groot1973. Beijum in een nog landelijke omgeving. Onderaan het Van Starkenborghkanaal met de West-Indische buurt en daarboven de sportvelden waar nu de wijk Van Starkenborgh ligt. Net boven de bochtige bomenrij langs die sportvelden: boerderij Elba, in de Middeleeuwen de locatie van een steenhuis. Nu is daar de wijk De Hunze. Het groepje verspreide boerderijen bovenaan is het ‘centrum’ van het oude Beijum. Links bovenaan ligt Zuidwolde. Daaronder het Boterdiep en Noorderhoogebrug. Duidelijk te zien zijn de voorbereidingen om het het zuidelijke stuk Boterdiep naar het oosten te verleggen. Hier hebben tot de jaren '60 kalkovens gestaan.

 

De Gerrit Krolbrug staat op de plek waar ooit de Hunze stroomde, een van de vormgevers van het landschap hier. Nog steeds kun je, vanaf de brug in de richting van Beijum kijkend, links en rechts bochtige bomenrijen zien die de oude kronkelende loop van de Hunze markeren. Het fietspad dat links van de Gerrit Krolbrug tussen de nieuwe wijken De Hunze en Van Starkenborgh loopt, gaat over de eeuwenoude Hunzedijk langs het Selwerderdiepje, het bescheiden restant van de Hunze.

Korrebrug GR 1978 2 321978. Zicht vanaf de Korrebrug (Gerit Krolbrug). Vanaf de brug is er nog geen Heerdenpad. Nog leeg boerenland met op de achtergrond de boerderijen van Beijum

 

Middenin de wijk De Hunze heeft in de Middeleeuwen een steenhuis gestaan met een strategische ligging. Het lag dichtbij de ontmoetingsplek van water- en landwegen bij Noorderhoogebrug: de Hunze, de ‘Cleiweg’ (later Bedumerweg) met de ‘Cleisloot’ (later Boterdiep) en de Wolddijk. Maar ook bij de Zuidwending. Deze dijk was drie grenzen in één: tussen de kerspels Noorddijk en Zuidwolde, tussen de gebieden Gorecht en Hunsingo én tussen de bisdommen Utrecht en Münster. De eigenaar van het steenhuis beheerste daardoor de noordoostelijke uitvalsweg van de stad.

Waar de Hunze bij het Boterdiep aansloot, hebben tot de jaren '60 van de vorige eeuw kalkovens gestaan

In Noorderhoogebrug markeert de huizenrij van de Groningerweg nog de oude loop van de Zuidwending (hier later het Boterdiep) tot aan de Wolddijk en de Hunze.

De Beijumerweg volgt vanaf Noorderhoogebrug eerst het tracé van de Zuidwending en buigt daarna met een paar bochten af naar Zuidwolde.

Beijumerweg 24 26 en Beijumerweg 2 3 19761026 De Beijumerweg, op de voorgrond, volgt hier nog het tracé van de Zuidwending. Links ligt tegenwoordig de Sijgersmaheerd, rechts de Bottemaheerd. De boerderij links op de foto staat er nog altijd (daarachter ligt nu het winkelcentrum met de vijver). Net voor die boerderij buigt de Beijumerweg van de Zuidwending af om met een bocht (dezelfde bochten en op hetzelfde tracé als het huidige fietspad door de wijk) om het winkelcentrum richting de achterzijde van het Gezondheidscentrum te gaan en vandaar met een nieuwe bocht links naar Zuidwolde.

 

Beijumerweg 22 Nu Gezondheidscentrum Op voorgrond HeerdsteeCa. 1985. Op de achtergrond een boerderij die nu is afgebroken en plaats heeft gemaakt voor het Gezondheidscentrum.Op de voorgrond OBS De Heerdstee.

 

Twee plekken langs deze weg is dat Beijum in vroeger tijd meer is geweest dan een klein gehucht : in de voortuin van de boerderij op nummer 19 (Boerderijum) heeft de middeleeuwse parochiekerk (later kapel) van Beijum gestaan.

Beijumerweg 19 Boerderij van De Vries Nu BoerderijumBeijumerweg 19. De poort en het boerenhuis bestaan nog. In de voortuin zou de middeleeuwse kapel van Beijum hebben gestaan.

 

En waar nu de boerderijwoning op nummer 15 staat, aan de rand van de wijk met uitzicht op Zuidwolde, heeft tot begin 18e eeuw een heuse borg gestaan.

Zuidwolde is een bezoek waard, niet alleen vanwege de oude middeleeuwse kerk, waarvan de ligging de gravers van het Boterdiep ertoe noopte een knik in dat kanaal op te nemen. Ook is Zuidwolde het kerkdorp waar het gehucht Beijum eeuwenlang onder viel.

HistorischeWandelingZuidwolde, september 2016: Paul Straatsma van het Dagblad van het Noorden en Douwe van der Bijl van de Historische Werkgroep Beijum in de cafétuin van Moeke Vaatstra

 

De Oosterseweg van Zuidwolde richting Noorddijk laat een landschap zien, leeg met hier en daar een boerdij, zoals dat tot de bouw van de nieuwbouwwijik ook in Beiuum te zien was.


De Historische Werkgroep Beijum bereidt een historisch wandelboekjeBeijum voor. Daarin zal veel materiaal uit dat boek worden gebruikt, maar natuurlijk ook nagekomen informatie. Suggesties? Reageren? Mail naar Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.


 

 

 

Beveiliging

website security